Home > teitsgewricht > eigen volk eerst reframed

eigen volk eerst reframed

Het maalde door mijn hoofd, bij elke cirkelgang van het pedaal.

Steeds weer, laat in de avond, 50 jaar geleden.

Ik had in Emmen de film gezien: “Opmars naar de galg”.

Over het proces in Neurenberg tegen de nazi-leiders, met flash-backs over de opkomst van het nazisme in Duitsland.

Het enthousiasme, de massaliteit, de betovering……….. het greep me bij de keel.

Toen de fietstocht naar huis, onder een heldere sterrenhemel, zo’n 25 km.

En met het ritme van de trappers maalde die ene vraag door mijn hoofd:

Wat zou ik gedaan hebben?

Wat zou ik gedaan hebben, als ik toen in Duitsland had gewoond?

O, God, wat zou ik gedaan hebben?

Ik wilde zo graag mijzelf een  “aan-de-goede-kant antwoord” geven, maar……

Waar haalde ik die zekerheid vandaan?

Zou ik misschien…?

De vraag heeft me nooit meer los gelaten.

Het antwoord weet ik nog steeds niet, of beter durf ik niet te geven.

Of zit daar misschien juist de waarschuwing?

Dat je maar geen grote woorden moet spreken;

dat je je zo maar kunt laten meeslepen, door een beweging, door een persoon;

dat je de grenzen dan niet meer ziet van : Tot hier en niet verder.

dat het zo maar uitsluitend kan gaan om de eigen groep, het eigen volk, het eigen ras, eigen geloof.

De buurman, de dorpsgenoot is opeens de uitgestotene, de zondebok, de vijand.

Eigen volk eerst?

Bovenstaande tekst is een gedeelte uit een indrukwekkende rede, uitgesproken door voormalig wethouder van de gemeente Emmen, Harmannus Euving op 4 mei 2008. 4 Mei, een dag waarop Nederland stilstaat bij oorlog, vrede, onderdrukking en vrijheid. Hij stuurde me die nadat we een dag daarvoor in gesprek waren geraakt over geschiedenis, Westerbork en de wijze waarop een verschil van inzicht kan ontaarden in een onbeheersbaar conflict. Hij stelt een heel lastige en confronterende vraag, hoe prachtig  ook verwoord.

We willen allemaal graag aan de goede kant staan, maar wat doe je onder druk en tegen welke prijs? Ben je bereid je zelf op te offeren voor een groter goed, voor anderen?

Wat doe je met een individu of een groep die anders is, lastig, bedreigend?

En wat doet macht met jou?

Wat te denken van de burgemeester in oorlogstijd die voor het oog collaboreert en in werkelijkheid z’n positie gebruikt voor het verzet?

aan de grond genageld

Hoewel ik van na de oorlog ben en de omstandigheden daarvan niet echt ken is de vraag erg herkenbaar en ik heb hem mezelf ook meer dan eens gesteld. Ik ben mezelf erin tegengekomen toen ik een jaar of 11 was. Het was winter en net als andere kinderen speelde ik bij en op een grote vijver bij een school. In het ijs werd een wak vrij gehouden voor de eenden.  Op enig moment kwam een jong kind in dat wak terecht. Ik stond op een meter of tien denk ik en… wat ik ook wilde … ik kon me niet bewegen, kwam niet van m’n plaats en kon alleen maar toeschouwen. Het kind werd gelukkig door anderen uit het water gevist. Niets aan de hand als je wil. Toch is me dat gebeuren altijd bijgebleven. Kwaad op mezelf dat ik niet tot actie was overgegaan. Heb mezelf ook voorgenomen dat nooit meer zo te laten gebeuren. En heb gelukkig kansen gekregen om revanche te nemen.

Niet bang en inactief blijven, niet verschuilen. Stelling nemen. Laten zien waar je voor staat. Ook bij tegenwind, tegenwerking en als het kritiek wordt. Niet alles gaat goed, niet alles valt te redden, maar je kan wel doen wat je wel kan doen. En dat moet dan ook vind ik. Ik dan, voor mezelf. Wie ik in de spiegel zie is uiteindelijk de norm. Als een ander een andere keuze maakt accepteer ik dat wel, iedereen maakt haar of zijn eigen keuzes, ook met betrekking tot de vraag die Harmannus heeft gesteld.

helden

‘Liever laf en levend dan een held tot elke prijs…’ zong Herman van Veen in het lied ‘Helden’, niet iedereen is een held. In het zelfde lied komt ook een andere passage voor: ‘…getuigen zijn zelden helden, echte helden getuigen zelden’. Ook waar wat mij betreft.

Zulke helden, voor mij, zijn Jezus, Gandhi en Mandela. Alle drie groter dan zichzelf met waar zij voor staan en stonden. En tegen een hoge prijs. De één gekruisigd, de ander vermoord en de laatste meer dan 25 jaar gevangengezet.  Grote en sterke tegenkrachten vonden zij op hun weg, toch werd geen van hen ooit rancuneus, zij bleven / blijven altijd recht vooruit doorlopen in richting van wat goed is. Er zijn er vele meer te noemen, bekend en – vaker nog – onbekend. Het hoeft niet op mondiale schaal, kan ook heel klein met evenveel waarde.

waarde

Het goede. Wat goed is, waar je naartoe werkt. Wat is dat? Is daar een absoluut antwoord op te geven? Niet anders dan erg abstract en “politiek”, in uitvoering sterk gekleurd door achtergrond, overtuigingen, ervaringen… perspectief. Want waren de ridders van de kruistochten in hun tijd helden die het goede geloof en de bijbehorende ordening wilden verbreiden en beschikbaar maken voor de hele bekende wereld, nu terugkijkend kan je het ook als imperialisme, gewelddadig wil opleggende machtsvervorming zien, uitvoerders van een ‘my way or the highway’-strategie, representanten van een misplaatst idee van superioriteit.

Misschien is dat wel een van de lessen van ‘geschiedenis’, dat er feiten zijn en gebeurtenissen en dat er een groot verschil kan bestaan tussen de waarde en betekenis van gebeurtenissen op het moment dat ze plaatsvinden en hun betekenis en waarde later in de tijd, in retrospectief. Wat ‘goed’ is, is geen feit of gebeurtenis maar een kwalificatie, beoordeling. Betekenis wordt toegekend, verleend. ‘Waarde’ is waardering.

Wat goed is en waar, waarde en norm, is niet gemakkelijk boven perspectief, tijd en context verheven. De geschiedenis, de filosofie, de wetenschap en religie laten er alle veel voorbeelden van zien. Het is niet lang geleden dat het waar was dat de wereld plat was. En respectvolle omgang met elkaar van religieuze leiders op zoek naar overeenkomsten meer dan naar verschillen is nog maar van recente datum, in een beginstadium zelfs? “Voortschrijdend inzicht” heet het als een visie op wat goed is soms wel eens 180 graden kantelt.

verbinding maakt het verschil

Verschillen zijn er zeker tussen Jezus (naastenliefde en opofferingsgezindheid), Mahatma Gandhi (gelijkwaardigheid), Nelson Mandela (vrijheid, verbinding en samen leven), Islam (vrede), Moeder Theresa (zorgzaamheid), Marten Luther King (one nation), Christendom (naastenliefde en zorgzaamheid) Boeddhisme (onthechting en verlichting), Socialisme (delen en deelnemen) en…  vul maar aan met veel andere personen en denkwijzen.

Naast verschillen hebben ze naar mijn idee ook wel een paar belangrijke uitgangspunten gemeenschappelijk in het licht van wat “goed” is. Uitgangspunten die kristalliseren in begrippen als humanitair en solidair. Rekening houden met elkaar en zorgen met en voor elkaar. Eenheid is het verbindende begrip.

onder druk

(In de politiek) wordt onder druk alles vloeibaar hoorde ik Femke Halsema op televisie eens zeggen. Dat is wat je ook ziet in de negatieve connotatie van deze begrippen: samen verdwijnt, ieder voor zich, nemend, doorgeslagen materialisme en ignorance, eigen volk eerst, het wil-opleggende, stigmatiserende en uit-sluitende fundamentalisme.

Onder druk ontstaan ook de diamanten. De positieve uitwerking als je wilt: mooi, schitterend, verlichtend, gevend, kleurrijk, divers, harmonieus. Alleen…. pas zichtbaar na zorgvuldig slijpen, vijlen en polijsten. Niet vanzelf dus.

angst

Pijnlijk is het om te zien wat paniek doet als op 4 mei de stilte door een enkeling verbroken wordt en individuele angst en gebrek aan vertrouwen zich sterker tonen dan gezamenlijke doelgerichtheid. Dat lijkt op aan de grond genageld staan bij een wak. Vechten of vluchten, vloeibaar of schitterend onder druk. Een aanval kan slachtoffers maken, zeker, angst nog veel meer. Omdat angst de bedreiging uitbreidt, risico’s en aanvallers sterker maakt. Denken en positief gericht handelen belemmert. Alleen ook maar in schijn verbindt.

Films / boeken waar ik aan moet denken naar aanleiding van Harmannus’ rede zijn die van George Orwell, 1984 en Animal Farm, William Golding – Lord of the flies, Sartre – Tussen de raderen, Huxley – Brave New World, Saramago – Stad der blinden, Camus – De pest. Van The Wave, door hem genoemd, heb ik recent een Duitse remake gezien, Die Welle – hetzelfde verhaal maar dan vanuit het perspectief van middelbare scholieren die in het kader van hun vak maatschappijleer meer willen weten over totalitarisme. Uitsluiten, vijandschap en intolerantie zijn de uitvergrote gevolgen van de angst. Angst gaat over risico en verlies, het verkrampt en blokkeert.

Angst en macht samen vormen een risicovolle combinatie. Macht corrumpeert en loopt gemakkelijk uit de hand, waarden en normen verdwijnen onder door angst gedreven groepsdruk als sneeuw voor de zon en het is erg lastig om dan op te staan en te benoemen wat er fout gaat. Repressieve machtsuitoefening versterkt gemakkelijk de angst en verstoort, verdeelt.

Ieder voor zich is het begin van het einde. Want solo eindigt geïsoleerd en daarmee als prooi.

verbonden

Ik ben geen politicus en heb op dat vlak ook geen pretenties. Word geboeid door ondernemen en doelen realiseren. Samenwerken in bedrijven, samenwerkende ondernemers. Ben geïnteresseerd in mooier en beter, plezier en souplesse, dat wat motiveert en stimuleert. De keuze en invloed die ieder van ons heeft.

Waarop heb je invloed, wat is van jou? Op de gebeurtenissen om je heen heb je vaak maar weinig invloed. Hoe je ermee omgaat, dat is wel wat jij bepaalt. Alleen of samen, vluchten of vechten, tegen of voor.

Samenwerkend kan je meer en ben je sterker zijn dan samen alleen, conflicten los je op door de beweging naar de oorzaak ervan en naar elkaar te maken in plaats van ervan af.

Samen voor elkaar in plaats van samen ergens tegen. De uitzondering daarop is het verzet van een volk tegen onderdrukking. Gerichtheid op verbinding en verbondenheid zijn de bron van kracht.

Los van relatieve perspectiefduidingen naar tijd, plaats en herkomst zijn de definiërende kenmerken van ‘volk’ misschien ook juist wel: humanitair en solidair. Een volk kan je niet onderwerpen. Als het zich als volk gedraagt vanuit normen en waarden gericht op het goede en bereid is daarvoor met elkaar op te komen.

Eigen volk eerst betekent dan: humanitair en solidair eerst. En voor iedereen, want het waar en wie is relatief. Zo’n volk is uiteindelijk en altijd onverslaanbaar, onoverwinnelijk. En dat is een mooi perspectief!

  1. Nog geen reacties
  1. No trackbacks yet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: